HidrolikHidrolik Pompalar

Hidrolik Pompa Çeşitleri

Hidrolik Pompa Çeşitleri

  • Hidrolik pompa tanımı
  • Hidrolik pompa çeşitleri
    Dişli Pompalar
    Kanatlı Pompalar
    Pistonlu Pompalar
    Vidalı Pompalar
  • Hidrolik Pompa Seçim Kriterleri
  • Hidrolik Pompa Tahrik Çeşitleri
    Elektrik Motoru veya
    İçten Yanmalı Motorla Tahrik Edilen Pompalar
    Buhar Ya Da Basınçlı Hava ile Tahrik Edilen Pompalar
    Manyetik Tahrikli Pompalar
  • Hidrolik Pompa ile İlgili Hesaplamalar
    Pompa Verimi
    Pompa Hesaplamaları
  • Hidrolik Pompa ile İlgili Ölçümler
    Pompa Performans Eğrileri
    Eğri Grupları
    Pompanın Tanım Eğrisi
    Pompa Seçimi
  • Hidrolik Pompa ve Ekipmanları
    Hidrolik Ana Pompası
    Hidrolik Pompa
    Hidrolik Pompa Katrıcı
    Kule Dönüş Pompası
    Şanzuman Pompası
    Komple Hidrolik Pompa
    Hidro Motor Tamir Takımı

Hidrolik Pompa Çeşitleri ve Özellikleri

Hidrolik pompa, mekanik enerjiyi hidrolik enerjiye dönüştüren bir devre elemandır. Bir elektrik motoru veya içten yanmalı motordan aldığı dönme hareketi ile artan hacim – azalan hacim prensibine göre depodan akışkanı emer ve sisteme basar.

Hidrolik pompalarla ilgili çok yanlış bir inanış vardır: Hidrolik pompalar basınç oluşturmaz. Basınç, akışkanın akışına karşı gelen dirence bağlı olarak oluşur.

Hidrolik Pompa Tanımı

Hidrolik depoda bulunan akışkanı istenen basınç ve debide sisteme gönderen devre elemanıdır. Pompalar, mekanik enerjiyi hidrolik enerjiye dönüştürür. Motor (İlk hareket ettirici) tarafından tahrik edildiğinde, pompa temelde iki görevi yerine getirir. Öncelikle, pompa giriş bölümünde kısmî bir vakum oluşturur. Bu vakum, atmosferik basıncın akışkanı hazneden (depodan) pompaya doğru göndermesini sağlar. İkinci olarak, pompanın mekanik hareketi, bu akışkanı pompalama boşluklarında hapsederek pompa içinden geçirip hidrolik sisteme basar.

Hidrolik Pompa Çeşitleri

Temel olarak 3 gruba ayrılırlar:

Hidrolik pompa cesitleri
Hidrolik pompa cesitleri

Pompalar temel olarak pozitif iletimli ve pozitif iletimli olmayan pompalar olmak üzere ikiye ayrılır. Pozitif iletimli olmayan pompa birimi, çalışma basıncının artması ile iletimin azaldığı merkezkaç pompadır. Merkezkaç (Santrifüj) pompanın çıkış tarafı tamamen kapatılırsa akış durur ve basılan debi sıfır olur. Bu pompalarda debi, karşılaşılan basınç direnciyle orantılı olarak değişir.

 

Güç hidroliğindeki düzeneklerin çalışma basınçları çok yüksektir. Bu düzeneklerde kullanılacak pompalar, daha öncede belirtildiği gibi karşılaştığı basıncı yenip akışın devamlılığını sağlayacak yapıda olmalıdır. Bu nedenle hidrolik düzeneklerde, karşılaştığı basınç direncine karşın debisini değiştirmeyen pozitif iletimli pompalar kullanılır. Pozitif iletimli pompalar hidrolik düzeneklerde ana pompa olarak kullanılır.

ÖĞRENME FAALİYETİ / ARAŞTIRMA / AMAÇ
Pozitif iletimli (Yer değiştirmeli) pompalarda, giriş bölümü çıkıştan bütünüyle yalıtılmıştır. Giriş bölümündeki basınçsız akışkan ile çıkış bölümündeki basınçlı akışkan pompanın içerisinden bir yapı ile birbirinden ayrılmıştır.

Dişli Pompalar

Dıştan Dişli Pompalar

Dişli pompa; içinde gayet hassas olarak en az radyal ve eksenel boşluk oluşturacak şekilde çalışan, bir çift dişli ve bir pompa gövdesinden ibarettir. Bir dişli (Tahrik dişlisi) hareket ettirici (Motor) ile irtibat halindeki tahrik mili sayesinde tahrik edilir. Diğer dişli (İzleyici dişli) ise, temas halindeki dişleri sayesinde, tahrik dişlisi tarafından hareket ettirilir. İki dişlinin dişleri birbirinden ayrıldığında, pompa girişinden gelen akışkan, döner dişli boşlukları ile pompa gövde duvarı arasında hapsedilmiş olur

Dıştan dişli pompada akışkan iletimi
Bu dönme boşlukları; akışkanı pompa gövdesinin duvarları etrafından, pompa çıkışına nakleder, burada geçme halindeki dişliler, akışkanı çıkış ağzından hidrolik sisteme geçmeye zorlar. Dişli dişleri arasındaki geçme, pompa giriş ve çıkışı arasındaki sızdırmazlığı mükemmele yakın hale getirir ve böylece nakledilen akışkanın kayma yaratması önlenmiş olur. Çıkış akışının engellenmesi durumunda, pompa çıkış odasındaki basınç hızla artar ve
dişlileri diyagonal (Dış çapraz) olarak pompa giriş tarafına doğru zorlar. Böylece, sistem basıncının artması durumunda, bu basınç/kuvvet dengesizliği, daha da büyük oranda olur. Bu dengesizlik, mekanik sürtünmeyi ve iki dişlinin yataklarına binen yükleri arttırır. Bu nedenle, üretici tarafından belirtilmiş olan en yüksek basınç değerlerine sıkı sıkıya uyulmalıdır.

Dönen dişlilerin dış yanından geçen akışkanın aşırı kaçağını önlemek için yan plakalar (Baskı plakaları) veya yataklama burçları üzerine basınç yüklemelidir. Sistem basıncı ne kadar artarsa, bu plakalar o kadar daha büyük bir kuvvetle dişlilerin yanları üstüne baskı uygular. Tahrik mili keçesinin arkasında basınç oluşumunu önlemek için, keçenin iç tarafında, kaçağın tahrik mili keçesine geçmesini önleyen ve düşük basınçlı giriş tarafına açılan bir tahliye kanalı vardır. Dişliler çıkış odasında temas halinde dönerken, temastaki dişliler arasında sıkışan akışkan bölümünün tahliyesi için, tedbir alınmıştır. Hapsedilmiş akışkanın (Sıkıştırılmış akışkanın) pompa çıkışına kanalize edilmesi için yan plakalara tahliye kanalları açılmıştır.

İçten Dişli Pompalar

Hilal Tipi İçten Dişli Pompa
Bu pompa; çeşitli hidrolik akışkanlarla, yüksek basınçlı ve az gürültülü çalışması sayesinde, giderek yaygın bir kullanım alanını hızla ele geçirmektedir. Aynı akış debi koşullarını sağlayan dıştan dişli pompadan daha küçüktür. Pompa tahrik mili, pinyon dişliyi; pinyon dişli de iç ayna dişliyi (Rotoru) tahrik ederek döndürür. Dıştan dişli pompalarda olduğu gibi akışkan dönen diş ve sabit hilalin oluşturduğu boşlukları doldurur. Hem dış dişli, hem de pinyon dişli birlikte çalışarak, akışkanı pompanın içinden sevk eder. Hilal, düşük basınçlı pompa girişini, yüksek basınçlı pompa çıkışından ayırır.

Dıştan dişli pompa gibi hilal dişli pompa da dengesizdir. Bu pompanın yapısından kaynaklanan avantajı, akışkan giriş çıkış alanlarının dıştan dişli pompalarla mukayese edildiğinde çok daha uzun düzenlenmiş olmasıdır. Bu yüzden, yer değiştirme boşluklarını doldurmak için gerekli olan akışkan hızları, önemli oranda azalmıştır. Bu durum, yalnızca gürültüyü azaltmakla kalmaz, aynı zamanda pompanın emme kapasitesini de yükseltir.

Gerotor Tipi İçten Dişli Pompa

Gerotor pompaların çalışması, hilal tipi pompaların çalışmasına çok büyük bir benzerlik gösterir. Pompa mili aynı zamanda iç rotora kamalıdır ve rotor ile rotor aynası aynı yönde döner. İç rotorun, rotor aynasından bir eksik sayıda dişi vardır. Bu düzenleme sayesinde pompalama boşlukları oluşturulmuştur. Rotor saat yönünde dönerken, pompa boşlukları, X noktasına ulaşıncaya dek yavaş yavaş pompa giriş tarafındaki boşluklar açılır ve sonra çıkış tarafına doğru dönerken, giderek hacimleri azalır. İç rotorun diş uçları, pompalama ceplerini birbirinden ayıracak şekilde, dış rotor aynasına temas eder.

Kanatlı Pompalar

Sabit Debili Kanatlı Pompa (Dengelenmemiş)

Kanatlı pompalarda, eksantrik olarak düzenlenmiş oluklu rotor, oluklara girip çıkabilen kanatlarla birlikte, dairesel kam ringi yörüngede döner. Dönüş sırasında oluşan merkezkaç kuvvet, kanatları sıkı temas haline geçerek izleyecekleri dairesel yörüngeye doğru sürer. Bu kanatlar, rotor ve dairesel yörünge ile birlikte pompalama boşluklarını oluşturur. Rotor döndüğünde bu boşluklar, akışkanı pompa girişinden, hidrolik sisteme doğru itmek üzere boşlukların azalma gösterdiği pompa çıkışına taşırlar.Bu pompalar, basınca maruz bütün pompalama boşlukları rotorun bir yüzünde olduğu için “dengelenmemiştir” ve pompanın öngörülen basınç düzeyinin üstünde çalıştırılması durumunda oluşan ilave yan yük, pompa mil yatağının vaktinden önce aşınmasına neden olabilir. Sistem basıncı, kanat uçlarında en az düzeyde bir kayma oluşumu sağlamak için kanatların alt tarafına doğru beslenir.

Sabit Debili Kanatlı Pompa (Dengelenmiş)

Dengelenmiş kanatlı pompalarda,görülen dairesel kam yörünge bileziği yerine, eliptik bir yörünge bileziği kullanılmaktadır. Bu durum, ikişer adet giriş ve çıkış ağzının kullanılmasını mümkün kılar. Merkeze göre karşıt yön konumlu pompa çıkışları, rotor mili yatağındaki radyal basınç yükünü ortadan kaldırır. Bu durumda sağlanan kuvvet dengesi, bu pompanın “dengelenmemiş” pompa türlerine göre çok daha yüksek basınç sistemlerinde kullanılabilmesine imkân verir. Kanat uçları ile eliptik yörünge muhafazası arasında sızdırmazlık sağlamak için yüksek basınç çıkışından gelen basınç, kanatların alt tarafına uygulanmaktadır. Kanatların çok yüksek temas basıncı, kanat uçları ile eliptik yörünge arasındaki yağ film tabakasının bozulmasına; bu ise metal metala sürtünmeye ve bunun sonucunda da yıpranmanın artmasına neden olabilir.

Bu yüzden, bazı pompalarda “çift kanat” tabir edilen yapı kullanılır. İki kanadın uçlarındaki pahlı kenarları bir kanal oluşturur. Bu basınçlı kanal, alt taraflarına basınç uygulanmış iki kanada göre çok az daha küçük baskı kuvveti yaratır. Merkezkaç kuvvete ilave olarak, basıncın neden olduğu kuvvet dengesizliği, kanat ucu ile yörünge muhafazası arasındaki yağ filmini tahrip etmeden, iyi bir sızdırmazlık sağlamak için yeterli bir temas baskısı oluşmasına imkân verir.

Değişken Debili Kanatlı Pompa

Değişken debili kantlı pompa (Aynı zamanda değişken çıkışlı veya değişken hacimli kanatlı pompa olarak da bilinir), akışkanı sabit debili kanatlı pompanın pompalama prensibine göre pompalar.

Kuvvetli bir basınç kontrol yayı, hareketli dairesel yörünge bileziğini sağ en uç konuma doğru zorlar (Azami eksantrik konumu). Bu azami “fırlatma” konumu ve bu konuma bağlı olarak da bu pompanın pompalama kapasitesi ayarlanabilir. İş yükü direnci kaynaklı basınç, yay kuvvetini karşılar. Sistem basıncı arttığında, yaya karşı gelen kuvvet de artar. Yaya karşı gelen kuvvetin, yayın kuvvetinden büyük olması halinde, dairesel yörünge bileziği eksantrik konumundan, eş merkezli veya “sıfır” akış konumuna hareket eder.

Böylece, tepe basıncına ulaştığında, basınç kontrol yayı sayesinde pompanın akış debisi azalır ve yalnızca kaçak akışkan iletilirken, azami sabit sistem basıncı sağlanır. Değişken yer değiştirmeli kanatlı pompaların basıncı dengelenmemiştir ve bu yüzden düşük basınçlı hidrolik sistemlerde bu pompaların kullanımı sınırlıdır.

Vidalı Pompalar

Vidalı pompalar, bir gövde içine sıkıca yerleştirilmiş olarak çalışan bir, iki ya da üç vida ya da rotora sahiptir. Pompalanan akışkan, vida dişleri arasından ya da vidayla gövde arasından, vidaların eksenleri doğrultusunda akar. Vidalı pompalar, hemen hemen her viskozitede sıvıları iletebilir ve diğer pek çok döner pompadan daha yüksek hızlarda çalıştırılabilir.

Diğer döner pompalar gibi vidalı pompalar da aşındırıcı maddeleri iyi iletemez. Aşındırıcı parçacıklar, sıkışarak kilitlenmeye ya da akışkan, rotorların eşlenmiş geçme yüzeyleri boyunca ilerledikçe rotorlar arasında hızlandırılmış bir aşınmaya yol açabilir. Aşındırıcı maddeler, aynı zamanda, gövde ile vidalar arasındaki küçük boşluklar nedeniyle gövdeye de hasar verebilir.

En basit vidalı pompa tek vidalı pompadır. Bu pompa, içten helis yollu bir gömlek içerisinde dönen helozoni şekillendirilmiş bir rotordan ibarettir. Rotor çoğu kez metaldendir. Gömlek ise lastiktendir. Tek vidalı bir pompayı göstermektedir. Vidanın dönmesi, gömlekle vida arasındaki akışkanı hapseder ve dışarı atılana kadar vida ekseni boyunca onu hareket ettirir. Tek vidalı pompalara sık sık ilerleyen oyuklu pompa adı verilir.

Tek vidalı pompa ve iki vidalı pompa

Çok vidalı pompalar güç rotoru denen tek bir rotor tarafından tahrik edilir. İki vidalı pompalar, zamanlama dişlilerine ihtiyaç göstermeleri nedeniyle çoğu kez eş zamanlamalı pompalar adını alır. Eğer pompa temiz, yağlayıcı nitelikte akışkanlar basmada kullanılacaksa, zamanlama dişlileri ve rulmanlar, çoğu kez pompa gövdesi içerisine yerleştirilmiştir. Bu düzenlemede, basılan akışkan dişlileri ve rulmanları yağlamaktadır. Birçok akışkanın yağlayıcı nitelikte olmaması ya da aşındırıcı olması nedeniyle çok sık olarak, dıştan eş zamanlama dişlileri ve dıştan yağlama kullanılmaktadır. Vidalı pompalarda, zamanlama dişlileri, gücü, vida temasına gerek kalmadan, tahrik milinden tahrik edilen mile iletmektedir. Zamanlama dişlileri, vida teması ihtiyacını ortadan kaldırarak uzun vida ömrü sağlar.

Üç vidalı pompalar

Üç vidalı pompaların iki boş vidası vardır. Güç rotoruyla birbirine geçerek kavramak üzere boş vidalara diş çekilmiştir. Üç vidalı pompalar zamanlamasız vidalı pompalar olarak anılır; çünkü tahrik gücü, zamanlama dişlileri tarafından değil, rotorların kendileri tarafından iletilir. Üç vidalı bir pompada, merkez vida tahrik rotorudur. Çoğu zaman, sıkı geçme gövde, boş rotorlar için tek desteği oluşturur. üç vidalı bir pompanın bir kesit görünüşünü göstermektedir. Güç rotoru döndükçe akışkan pompanın içine çekilir. Güç rotoruna ait dişlerin boş vidalara ait dişlerle birbirlerine geçmesi ya da birbirlerini kavraması nedeniyle akışkan, diş çekilmiş bölümdeki açıklıklar boyunca sıkışarak pompanın merkezindeki çıkış kısmına ilerler.

Çok vidalı bir pompa

Çok vidalı bir pompa, demir döküm ya da çelik dökümden yapılmış içi dolu, tek parça bir gövdeden imal edilir. Gövdelerin içi rotorları içine alacak şekilde hassas olarak işlenir. Güç rotorunun gövde uçlarından birinin dışında uzantısı vardır. Boş rotor millerinin çoğu kez uzantıları yoktur. Mil uzantısının pompa ucundan geçtiği yerlerde, herhangi bir salmastra tipi kullanılmaktadır.

Özel bir pompa içindeki rotorlar çoğu kez aynı malzemeden yapılır. Yüksek karbon çeliği, çelik alaşımı ve paslanmaz çelik yaygın olarak kullanılır. Mili taşıyan yataklar genellikle kaymalı yataklardır ve milin üzerine ya preste geçirilmiş ya da takılmış olup gövde ucu ya da merkezindeki yuvalarından sabitlenmiştir.

Pistonlu Pompalar

Pistonlu pompalar, endüstriyel ve seyyar hidrolik sistemler için genellikle gerçek
yüksek performanslı pompalar olarak kabul edilir. Kanatlı pompalar ve dişli pompalar 15–20
MPa’ lık basınç düzeylerine ulaşmaya çalışırken radyal pistonlu pompalar 65 MPa’ lık
basınç düzeyine rahatlıkla erişir. Pistonlu pompalar, düşük basınç koşullarında çok rahat
hareket eder ve modern tasarımları sayesinde, çoğunlukla %95 veya daha yüksek toplam
verim düzeyine rahatlıkla ulaşır.

Eğimli Bloklu Eksenel Pistonlu Pompa (Sabit veya Değişken Debili)

Bu pompalar, pompa muhafazası, sabit veya değişken eğimli konumlu eğim bloğu, tahrik mili, dönen pompalama grubu, mil keçesi ve giriş ve çıkış ağızları ile kontrol plakasından oluşur. Tahrik miline freze geçmeli döner pompa grubu, pistonları ile birlikte silindir ihtiva eder.

Silindir bloğu dönerken piston pabuçları sabit eğimli blok yüzeyini, pistonların ileri geri hareketini sağlayacak şekilde takip eder. Geri çekilen pistonlar ağız yarığını geçtiğinde, akışkan, genişleyen pompa odalarına çekilir. Silindir bloğu daha fazla döndüğünde, pistonlar silindir bloğu içine itilir ve çıkış ağız yarığını geçtiklerinde, akışkan, sisteme doğru itilir.

Pistonların boyut ve sayısı, strok boylarının olduğu gibi, pompanın debisini tayin eder. Strok boyu, genellikle en çok 18 civarında olan eğimli bloğun eğim açısına bağlıdır. Sabit debili pompalarda, eğimli blok sıkıca tesbit edilmiştir ve pompa muhafazasının bir bölümünü oluşturur. Değişken debili pompalarda, eğimli blok mafsallı boyunduruğa (Döner boyunduruğa) monte edilmiştir.

Eğim bloğun eğim açısı arttıkça, silindir stroku da artarak, pompa debisinin artmasını sağlar. Eğimli bloğun eğim açısı, elle veya basınç kontrol düzeneği sayesinde veya karmaşık servo kontrol sayesinde ayarlanabilir. Basınç kontrol düzeneği, sabit çıkış basıncı sağlar. Eğimli blok tahrik miline dik konumda olduğunda (Sıfır eğimli blok açısı), piston stroku ve teorik olarak da pompa debisi sıfır olur. Eksenel pistonlu pompalarda, her zaman için gövde tahliye deliğinden tahliye edilmesi gereken bir dahili kaçak birikimi vardır.

Eğik Eksenli Pistonlu Pompa (Değişken veya Sabit Debili)

Eğik eksenli pistonlu pompada, silindir bloğu tahrik mili ile açı oluşturacak biçimde dönerek mili tahrik eder. Örnekte, üniversal tahrik mafsalı, silindir bloğunu tahrik miline öylesine bağlanmıştır ki tahrik mili ile silindir bloğu aynı hızla ve sabit düzlem üzerinde döner. Biyel kolları, tahrik mili flanşına bilyeli geçme mafsalla irtibatlandırılmıştır. Böylece, dönen tahrik mili flanşı ile dönen silindir bloğu arasındaki aralık değiştikçe, pistonlar kendi silindirleri içerisinde ileri geri hareket eder. Üniversal bağlantısına, yalnızca silindir bloğunun hızlandırılması ve yavaşlatılması ve akışkan dolu pompa muhafazasında dönen silindir bloğunun sürtünme direncinin yenilmesi dışında herhangi bir moment aktarımı için gerek yoktur. Pistonlar, giriş ağız yarığından geçerken, akışkan silindire çekilir ve uzarken de, çıkış ağız yarığından akışkanı hidrolik sisteme doğru iter. Pompa debisi, eğik eksen açısının değerine göre değişir. Sabit debili pompalarda bu açı yaklaşık olarak 250° olacak şekilde ayarlanır.

Eğik Eksenli Sabit Debili Pistonlu Pompa

Değişken debili pompalardan eğim açısı ayarının yapılması için silindir bloğu merkezi eksen çevresinde döndürülebilir. Bazı pompalarla pompa akış yönünün değiştirilmesi bile, açının değiştirilmesi suretiyle yapılabilir. Silindir blok açısı; elle çevirerek servo kontrol sistemi sayesinde veya basınç kontrol düzeneği sayesinde değiştirilebilir.

Eğik eksenli pistonlu pompanın çalışma prensibi

Basınç kontrol düzeneği ile birlikte eğik eksenli, değişken deplasmanlı pompa

Baskı Bileziği Tahrikli Radyal Pistonlu Pompa

Bu pompanın çalışma prensibi Pompanın, sabit enjektör iğnesi (veya valf mili) etrafında dönen dolap şeklinde bir silindir bloğu vardır. Silindir bloğu, dönüşüne bağlı olarak ileri geri hareket eden pompalama pistonlarını taşır. Enjektör iğnesinin içinde, pompalama odalarını pompa giriş ve çıkış ağızlarına bağlayan, akışkan giriş ve çıkış kanalları vardır. Piston strokunun ve böylece pompa akış debisini ayarlamak için, kam bileziği (baskı veya reaksiyon halkası) mesnet bloğu ile birlikte eksantrik olarak hareket ettirilebilir.

Silindir bloğu döndüğünde, merkezkaç kuvvet basınç yükler veya bazen yayların,
pistonların kam bileziğinin iç yüzeyini takip etmesini sağlar. Dışta gezen pistonlar, enjektör
iğnesinin iç hilalini geçtiklerinde, akışkanı içeri çeker. Bunun tersine olarak, içte gezen
pistonlar da enjektör iğnesinin dış hilalini geçerken, akışkanı sisteme basar.

El çarklı ayarlı radyal pistonlu, değişken debili pompa (baskı bilezikli tip)

Radyal Pistonlu Pompa (Sabit Debili)

Yüksek basınçlı, örneğin 63 MPa basınca kadar uygulamalar için, pistonlar genellikle radyal olarak dışa doğru çalışacak şekilde, eksantrik krank mili ile tahrik edilirler. Silindirlerin dolması, krank milinden gelen akışkanın silindirdeki pistonların kapanmamış ağızlarının girişe izin vermesi ile sağlanır. Pompalama stroku esnasında, her silindirdeki akışkan, düz çek valf tarafından dışarı atılır. Bu pompalarda, üç veya daha fazla silindir olabilir. Silindirlerin çıkışları bileşik olabildiği gibi, ayrı ayrı da (Sabit akışlı) olabilir.

Radyal pistonlu pompa (kam tahrikli, kendinden başlatmalı tip)

  • Pompa Seçim Kriterleri
  • Gerekli debi miktarı
  • Çalışma basıncı
  • Pompanın fiyatı
  • Pompanın bakım ve onarım kolaylığı
  • Pompanın dönüş hızı
  • Pompa verimi
  • Pompa boyutları
  • Pompanın sessiz ve titreşimsiz çalışması
  • Pompanın dönüş yönü
  • Pompanın montaj kolaylığı
  • Yedek parça bulma kolaylığı

Hidrolik Pompa Tahrik Çeşitleri

Elektrik Motoru Veya İçten Yanmalı Motorla Tahrik Edilen Pompalar

Tahrik ünitesi ne tip bir motor olursa olsun, pompaya döndürme torku ve dönme hareketi verir. Pompa, mekanik enerji girdisini hidrolik enerji çıktısına çevirir. Pompalar motorla tahrik edildiği zaman, bunlar tahrik eden motora genellikle esnek bir kaplinle birleştirilir. Bu uygulamalarda, millerle kaplinler arasındaki eksenleme ayarı, pompanın düzgün bir şekilde çalışması için son derece önemlidir. Eksenden kaçıklık, aşırı derecede pompa ve motor rulman yatağı aşınmasına sebep olur. Bu aşınma motor pompa ünitesinin çalışma ömrünü fazlasıyla azaltır.

Buhar Ya Da Basınçlı Hava ile Tahrik Edilen Pompalar

Buhar veya basınçlı hava ile tahrik edilen pompalarda iki bölüm vardır. Akışkan ucu ve buhar ya da basınçlı hava ucudur. Akışkan ucu pompalama yapar. Buhar ya da basınçlı hava ucu ise akışkan ucunun çalıştırılması için gerekli tahrik kuvvetini sağlar.

Buhar Tahrikli Pompanın Çalışması
Buhar tahrikli pistonlu pompaların çoğu akışkanları yaklaşık 9 bar ila 53 bar basınçlarda basmaktadır. Akışkan debileri ise 750 Lt/dak ile 4550 Lt/dak aralığındadır.

Buhar Tahrikli Pistonlu Pompa

Akışkan ucu, çalışma tarzı bakımından; piston silindirin bir ucundan uzaklaşırken akışkan oradaki emme valfinden içeriye çekilir. Pistonun hareketi ters yöne döndüğü zaman akışkan basıncı emme valfini kapayarak akışkanı basma valfinden dışarı atar. Pistonun hareketi tekrar ters yöne döndüğü zaman basma valfi, çıkış hattı basıncı ve valf üzerindeki yay etkisiyle, kapanır. Emme valfi, akışkanın içeri alınmasına imkân sağlamak üzere, tekrar açılır.

Çift etkili buhar tahrikli pompanın akışkan ucu

Buhar ucu, çalışma sırasında, buhar pompa valfinin orta bölümüne sürekli olarak alınmaktadır. Valf bundan sonra buharı pistonun iki tarafından birine yönlendirmekte ve böylece pistonu herhangi bir tarafa hareket etmek zorunda bırakmaktadır. Piston bir yöne doğru hareket ederken, biyeline takılı olan valf kumanda kolu sürgülü valfi ters yöne doğru çeker. Bu hareket, piston strokunun sonuna geldiği zaman sürgülü valfin buharı pistonun ters tarafına yönlendirmesine neden olur.

Hava Tahrikli Pompanın Çalışması

Hava tahrikli pompaların verimi serbest ve devamlı çalışmaya bağlıdır. Bu üniteleri tahrik eden pistonların çapları değişmektedir ki bu, tahrik eden uçla pompalama yapan uç arasında yararlı bir oran sağlamaktadır. Akışkan çıkış basıncının hesaplanması basittir. Eğer pompanın oranı 10:1 ve motor hava girişi 5,6 bar ise akışkanın çıkış basıncı 56 bar olur. Eğer bir hava motoru aynı zamanda iki pompayı tahrik ediyorsa, her pompaya düşen basınç toplam basıncın yarısıdır.

Akışkan ucu, çalışma başlangıcında, alttaki piston akışkanı, pompanın dibine konmuş bulunan valften, yukarı-çıkış strokunda emer. Bu hareket silindirin aşağı bölümünü doldurur. Pompa stroku tersine dönüp aşağıya doğru hareket ettikçe, pompanın alt kısmındaki akışkanın basıncı dipteki emme valfini kapatır ve piston içindeki valfi açar. Bundan sonra, akışkan silindirin üst hücresine akar.

Hava Tahrikli Pompa Akışkan Ucu

Hava ucu, küçük bir kumanda kolu pistonla hava kontrol valfini birbirine bağlar. Piston aşağı strokunun sonuna yaklaştığında hava kumanda kolu, pompanın üstündeki hava kontrol valfiyle temasa geçerek valfin pozisyonunu değiştirir. Bu değiştirme valflerin düzenleniş tarzlarına bağlı olarak hava kontrol valfi ağızlarını ya açar ya da kapatır. Bu durumda, ağzın açılması, hava pistonun alt tarafına gitmesi için yol verir. Aynı zamanda, üstteki hava kontrol ağzı kapanır ve pistonun üst tarafındaki havayı atmosfere boşaltır. Piston yukarıya doğru hareket ederek strokun üst ölü noktasına yaklaştığında, kumanda kolu valfin konumunu tekrar değiştirir ve silindirin alt bölümüne giden havanın yolunu kapatır. Aynı zamanda, kumanda kolu, silindirin üst bölümüne giden hava giriş valfini açar. Bundan sonraalt hava kontrol kanalı havayı atmosfere bırakır.

Hava Tahrikli Pompa Hava Ucu

Manyetik Tahrikli Pompalar

Manyetik-tahrikli pompa çarkının, tahrik tarafında pompa gövdesi içine kadar uzanan, bir göbek uzantısı bulunmaktadır. Çark göbeği manyetik bir malzemeden yapılmıştır. Pompa çalışırken, elektrik motoru, pompa gövde yuvasının gerisine yerleştirilmiş dairesel küçük bir mıknatısı tahrik eder. Mıknatıs çark göbeğini çepeçevre saracak şekilde konumlanmıştır ve çarkın hem hızına hem de pozisyonuna kumanda eder. Motor tahrik mıknatısını döndürdükçe, manyetik alan akımı pompa gövdesi yuvasından geçerek motorla çarkın dönüş hareketini birbirine, birleştirir.

Bu tip pompaları kullanırken hatırda tutacağımız iki şey vardır. Birincisi, pompa emme derinliği koşulları altında çalışmak için tasarlanmamıştır. Pompa çalıştırılmadan evvel, pozitif emme yüksekliği olmalı ve akışkanla doldurulmalıdır. İkincisi, çark göbeği, manyetik olması nedeniyle, çalışma sırasında, ileri geri dönebilir. Çark göbeğinin konumuna getirilmesi ve dengelenmesine pompadan geçen akışkan yardımcı olur. Karakteristikleri nedeniyle, bu pompalar genellikle sabit debili uygulamalar için imal edilir. Bu pompaların, pek çoğu ufak motorlarla çalışır ve 2 Lit/dak ile 95 Lit/dak arasındaki debilerde akışkan iletimi yapar.

Manyetik Tahrikli Pompa
Hidrolik Pompa İle İlgili Hesaplamalar

Pompa Verimi
Teorik olarak, pozitif yer değiştirmeli pompalar, her pompa mili devrine karşılık, pompanın geometrik hacmine eşit miktarda hidrolik akışkanın yer değiştirmesini sağlarlar ve bu nedenle bunların akış çıkışı (debisi) pompa milinin hızı ile doğru orantılıdır. Bununla beraber, gerçek çıkış, dahili kaçaklar ve “kaymalar” nedeniyle, teorik debiden daha düşüktür. Hidrolik sistemdeki basınç arttığında, aralık boşluklarından ve keçelerden sızan dahili kaçaklar da artar ve bunun sonucunda hacimsel verim azalır.

Dengelenmiş kanatlı pompa verim ve giriş güç eğrileri

Dişli pompaların hacimsel verimleri yaklaşık % 85–96, kanatlı pompaların % 85–93 ve en yüksek verime sahip olan pistonlu pompaların ise % 95-98’dir. Hacimsel verim (ηv) belirli düzeyde dakikada devir sayısı (dev/dak) ve basınç değeri (p) için dahili kaçak oranını tayin eder. Bütün pompaların, hareket eden iç parçalarının yağlanması için bir dahili akışkana gereksinim vardır. Hacimsel verim aşağıdaki formülle hesaplanır:

Gerçek debi x 100
Hacimsel verim (ηv) = (%)

Teorik debi
Toplam verim (ηo), pompa hesaplamalarında sıkça kullanılan bir terimdir ve hacimsel
verim (ηv) ile mekanik verimden (ηhm) oluşur (Mekanik verim, sürtünme kayıplarını
yansıtır; Çoğunlukla yüzde olarak ifade edilen toplam verimin
hesaplanması için formül:
Çıkış 26gücü x 100
Toplam verim (ηo) = (%)
Giriş gücü

Pompa Hesaplamaları

Pompa Giriş Gücünün (P) Hesaplanması için Toplam Verimi İçeren

Formül
Basınç x Debi x 100
Giriş gücü (W) =
Verim
P x Q x 100
P =
ηo

Örnek: 4 MPa (p) basınç altında, dakikada 105 Litre ileten (Q = 105 Lit/dak)
pompanın gerekli giriş gücünü (P), kilowat cinsinden bulunuz. Toplam verim (ηo) %90
olarak alınacaktır.

( W = N x m / sn )
4 x 106 x 105 x 100
Giriş gücü (kW) = = 7.7 kW
103
x 103
x 60 x 90

Pompa Debisinin (Q) Hesaplanması için Hacimsel Verimi İçeren Formül
Devir x Yer değiştirme x Hacimsel verim

Debi =
100
n x V x ηv
Q =
100

Örnek: 1450 dev/dak’ lık hızla tahrik edilen ve yer değiştirmesi 0,6 litre olan
pompanın, debisini (Q) bulun. Hacimsel verim (ηv) %96 olarak alınacaktır.

n x V x ηv
Q =
100
0,6 x 1450 x 96 x 103

Q = = 13,92 Lit/sn
100
27

Örnek: 1440 dev/dak’ lık hızla tahrik edilen, saniyede 2 Litre akış debisi sağlayan bir
pompanın, geometrik yer değiştirmesini (V) bulun. Hacimsel verim (ηv) %98 olarak
alınacaktır.

Debi x 100
Yer değiştirme (V) =
Devir x Verim

2 x 60 x 100 x 103

Yer değiştirme (V) = = 0,08503 Litre
103
x 1440 x 98

Hidrolik Pompa ile İlgili Ölçümler

Hidrolik Pompa Performans Eğrileri

Bir pompa performans eğrisi operatörlere olduğu kadar bakım personeline de elzem olabilecek hayati önemde bir bilgidir. Her pompa ve çark birleşiminin kendine özgü bir dizi performans eğrisi vardır. Her yeni pompanın beraberinde, montaj, çalıştırma ve bakım talimatı verileri ile pompa eğrileri bulunmalıdır. Fabrikada bulunan her pompaya ilişkin eğriler dosyalanarak muhafaza edilmelidir. Pompa eğrileri, belirli bir koşula uygun bir pompanın seçiminde ya da çark çapı, hız ve emme derinliğinde yapılan değişikliklerin, beygir gücü gereksinimleri, debi ve verim üzerinde gösterdiği etkilerin saptanmasında yardımcı olarak kullanılabilir. tipik bir pompa eğrisini göstermektedir. Bir dizi eğri verimi ve bir diğeri de fren beygir gücünü göstermektedir. Her tipten eğriyi tek tek analiz ettiğinizde ise pompa performans eğrilerini anlamak çok daha kolay olacaktır.

Hidrolik Pompa Tipik Pompa Eğrisi

Hidrolik Pompa Yükseklik Kapasite Eğrileri

Yükseklik kapasite eğrisi bütün pompa eğrileri arasında en temel ve faydalı olanıdır. Bu eğri toplam yükseklik ile akış koşulları arasındaki ilişkinin grafik bir görüntüsüdür. gösterilen eğrinin 228 mm çapında tek bir çarkın 3200 dev/dak’ lık tek bir hızda çalışmasına ilişkin olduğuna dikkat ediniz. Verilen herhangi bir yükseklik için sadece ve sadece bir tek akış koşulu ve bir de bunun tersinin mevcut olduğuna dikkat ediniz. Ayrıca, verilen bir yükseklik için bir debi ve verilen bir debi içinde bir yükseklik bulunabileceğine dikkat ediniz.

Hidrolik Pompa Yükseklik debi eğrisi

Eğer 90 m’ lik bir yükseklik gerekiyorsa, pompa ne miktarda debi verebilir? İlk olarak, 90 m’ den giderek eğriye soldan giriniz. 228 mm çapında çark eğrisiyle karşılaşana kadar doğru bir çizgiyle sağa doğru devam ediniz. Şimdi doğru bir çizgiyle aşağı inerek 875 Lit/dak’ lık debiyi okuyunuz. 0.23 m çapındaki çarkı 3200 dev/dak hızda kullanarak, beklenebilecek azami toplam yüksekliğin 116 m civarında olduğunu eğriden görebilirsiniz. Bu yüksekliğin, (Eğer elinizde varsa) emme derinliğini, basma statik basıncını ve pompanın gerek emme gerek basma tarafında sürtünme kayıplarını içerdiğini hatırlayınız. Bu azami basınç ya da yüksekliğe pompa kapatıldığında erişilir ve buna kapatma yüksekliği denir.

Pompanın yükseklik değişimlerine nasıl tepki gösterdiğini eğriden görmek kolaydır. Yükseklik artıyorsa, debi otomatik olarak azalır. Yükseklik azalıyorsa, debi artar. Bir pompanın meydana getirdiği basınç aynı zamanda onun hızına da bağlıdır. Bu sebepten, hız azaldıkça, yükseklik kapasitesi eğrisi de grafiğin alt tarafına doğru iner. Hız arttıkça, eğriler de grafiğin üst kısmına doğru yükselir. Eğri kendisine ait temel biçimini daima korur. Aynı
gerçek çark çapı için de geçerlidir. Çapı küçüldükçe eğride aşağı doğru iner.

Hidrolik Pompa Verim Eğrileri

Pompaların, tükettikleri enerji karşılığında en yüksek işi yapabilecek şekilde çalıştırılmaları önemlidir. Verim eğrisi hangi toplam yükseklikte en iyi enerji transferinin meydana geleceğini göstermektedir.

Hidrolik Pompa Beygir Gücü Eğrileri

Beygir gücü eğrisi, motorun çıkış gücünden çok pompanın gerektirdiği beygir gücüne ilişkin bilgi verir. Örneğin, belirli bir pompalama probleminde, 17 BG’ ne ihtiyaç duyduğunuzu varsayalım. Motorlar, 17 BG yerine 15 BG ve 20 BG olarak imal edilir. Dolayısıyla, 20 BG bir motora gerek vardır. Bununla beraber pompalama esnasında motorun
sadece 17 BG güç üretmesi gerekecektir. Beygir gücü gereksinimi debi arttıkça artmaktadır. Azami beygir gücü pompa çıkışı tam açıkken gerekir. Asgari beygir gücü ise çıkış vanası kapatıldığında gerekir.

Hidrolik Pompanın Eğri Grupları

Aslında eğriler çoğu kez gruplar halinde çizilir. Örneğin, Şekil 1.25’te kalın çizgiler, özel bir salyangoz gövdeye monte edilebilecek muhtelif çarklar için geliştirilmiş eğrilerdir. Bütün bu eğriler gerçek bir pompa testinden çıkan verilerle çizilmiştir. Bütün testler 1155 dev/dak hızda yapılmıştır. Çark eğrilerine bakarak, çark çapının küçülmesiyle birlikte azami debinin de buna bağlı olarak küçüldüğüne dikkat ediniz. Ancak bunun yükseklik üzerinde etkisi çok daha fazla hissedilmektedir.

Verim eğrilerini tek bir eğri yerine gruplar halinde çizmek yaygın bir uygulamadır. Bunlar ince çizgilerle gösterilmiştir. Her eğri ortak verim noktalarını birleştirmektedir. Bu özel pompa için en yüksek verim 9 m ila 10,5 m yükseklikte 1890 Lit/dak debide elde edilmektedir. 1325 Lit/dak debi ve toplam 10,5 m yükseklikte verim %70’ dir.

Beygir gücü eğrileri de çoğunlukla standart motor güçlerine tekabül edecek şekilde gruplar halinde çizilir.  2 BG’ den 7,5 BG’ ye kadar 4 motora ait eğrileri kesik çizgilerle göstermektedir. 10,5 m’ den az yükseklikler ve 650 Lit/dak’ dan az debiler için 3 BG bir motor kullanılabilir.

Hidrolik Pompanın Tanım Eğrisi

Uygulamada pompaların değerlendirilmesi, tanım eğrilerine bakılarak yapılır. Pompa tanım eğrisi basınca bağlı olarak, debi değişimini gösterir. Pompa tanım eğrisine bakıldığında, basınçtaki artışa bağlı olarak debinin azaldığı görülmektedir. Gerçek debi, pompadaki kaçak yağın debisi dikkate alınarak elde edilir.

Hidrolik  Pompanın Tanım Eğrisi

pompanın tanım eğrisine bakıldığında, 230 bar basınç değerinde, yeni pompanın kaçak yağ debisi, gerçek debinin % 7’ si iken, yıpranmış pompada kaçak yağ debisi, gerçek debinin % 13’ ü kadardır. Sonuç olarak tanım eğrisinden yararlanarak hacimsel verim (ηv) ile ilgili bilgi verilebilir. Yeni pompada hacimsel verim (ηv) = % 93 iken, yıpranmış pompada hacimsel verim (ηv) = % 87’ dir. Pompayı doğru seçebilmek için belirtilen tanım eğrilerinin ve tanıtıcı büyüklüklerin bilinmesi gerekir. Ancak bu şekilde, uygun pompanın seçimi gerçekleşir.

Hidrolik Pompa Seçimi

Özel bir uygulama için bir pompa seçmek her ne kadar sizin göreviniz olmayabilirse de, bir pompa seçimi yaparken dikkate alınması gereken bazı şeyleri bilmek yararlı olacaktır. Emme derinliği ya da toplam dinamik yüksekliğin yanı sıra bu gereksinimlerden bir tanesi de pompanın debisidir. Normal olarak, debi dakikada litre ya da saniyede metre küp cinsinden verilir.

Bir pompanın hızı, o pompanın debisini ve emme derinliği yeteneğini belirleyen bir diğer faktördür. Verilen bir hızda pompa debisini saptamanıza yardımcı olmak üzere imalatçının debi tablolarını kullanma ihtiyacını hissedeceksiniz. Bir pompanın çalışmakta olduğu yerin deniz seviyesinden yüksekliğinin o pompanın debisi ve performansı üzerinde kesin bir etkisi vardır. Yüksek irtifada düşük değerdeki hava basıncı nedeniyle, pompa için, yararlanılabilir emme derinliği daha azdır, ya da emme yüksekliğinden daha az yararlanılabilir.

Pompalanmakta olan sıvının sıcaklığı bir pompanın seçiminde belirleyici bir diğer faktördür. Düşük sıcaklıklarda pompalanan sıvılar, aynı akışkanların yüksek sıcaklıklarda göstereceği pompa debisinden daha farklı pompa debisi gösterecektir. Sıvının sıcaklığı ve viskozitesine ilaveten, sıvı maddenin özgül ağırlığı da önemlidir. Pompalanmakta olan sıvı maddenin özgül ağırlığı ve sıcaklığı, net pozitif emme yüksekliği üzerinde doğrudan etkili
olur.

Hidrolik Pompa ve Ekipmanları

  • Hidrolik Pompa
  • Hidrolik Ana Pompası
  • Hidrolik Pompa Katrıcı
  • Kule Dönüş Pompası
  • Şanzuman Pompası
  • Komple Hidrolik Pompa
  • Hidro Motor Tamir Takımı

 

Hidrolik pompa çeşitleri adına duyabileceğiniz ve ya şimdiye kadar duymuş olduğunuz diğer isimleri de altta sıralıyorum.

  • Dişli Pompalar,
  • Paletli Pompalar,
  • Pistonlu Pompalar,
  • Dıştan Dişli Pompalar,
  • İçten Dişli Pompalar,
  • Hilal Tipi İçten Dişli Pompa,
  • Gerotor Tipi İçten Dişli Pompa,
  • Kanatlı Pompalar,
  • Dengelenmemiş Sabit Debili Kanatlı Pompa,
  • Dengelenmiş Sabit Debili Kanatlı Pompa,
  • Değişken Debili Kanatlı Pompa,
  • Vidalı Pompalar,
  • Tek vidalı pompa,
  • iki vidalı pompa,
  • Üç vidalı pompalar,
  • Çok vidalı bir pompa,
  • Pistonlu Pompalar
  • Eğimli Bloklu Eksenel Pistonlu Pompa,
  • Sabit debili pompa,
  • Değişken debili pompa,
  • Eğik Eksenli Pistonlu Pompa,
  • Değişken veya Sabit Debili Pompa,
  • Eğik Eksenli Sabit Debili Pistonlu Pompa,
  • Baskı Bileziği Tahrikli Radyal Pistonlu Pompa,
  • El çarklı ayarlı radyal pistonlu pompa,
  • Değişken debili pompa,
  • Baskı bilezikli tip pompa
  • Radyal Pistonlu Pompa,
  • Sabit Debili Pompa,
  • Radyal pistonlu pompa,
  • Kam tahrikli pompalar,
  • Kendinden başlatmalı tip pompalar,
  • Hidrolik Pompa Tahrik Çeşitleri,
  • Elektrik Motoruyla Tahrik Edilen Pompalar,
  • İçten Yanmalı Motorla Tahrik Edilen Pompalar,
  • Buhar Hava ile Tahrik Edilen Pompalar,
  • Basınçlı Hava ile Tahrik Edilen Pompalar,
  • Buhar Tahrikli Pompa
  • Buhar tahrikli pistonlu pompa,
  • Çift etkili buhar tahrikli pompa,
  • Hava Tahrikli Pompa,
  • Hava tahrikli pompa akışkan ucu,
  • Hava tahrikli pompa hava ucu,
  • Manyetik Tahrikli Pompalar,
  • Hidrolik Pompa
  • Hidrolik Ana Pompası,
  • Hidrolik Pompa Katrıcı,
  • Kule Dönüş Pompası,
  • Şanzuman Pompası,
  • Komple Hidrolik Pompa,

.

Toplam Puan - 70%
Ortalama - 30%

50%

Kullanıcı oyu: 4.77 ( 5 Oy)
Daha Fazla Göster

Hidrolik Dünyası

Kombi Teknik Ariza Bakım Hizmeti 05314280500 / 02169900044 tuzla, pendik, gebze, sultanbeyli , sancaktepe , kartal , istanbul Kombi Petek Temizleme

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Buda Dikkatinizi Çekebilir

Kapat
Kapat